Kosova nuk mund të shënojë përparim në synimet e saj jetike pa pasur institucione të qëndrueshme, ka deklaruar ish-ambasadori amerikan në Prishtinë, Jeffrey Hovenier.
Gjatë një interviste të dhënë për Radion Evropa e Lirë, ai tërheq vëmendjen se ngërçi i zgjatur politik po dëmton rëndë pozicionin ndërkombëtar të Kosovës karshi Shteteve të Bashkuara, Bashkimit Evropian dhe aleatëve të tjerë.
Hovenier ka bërë të ditur se pezullimi i Dialogut Strategjik me Uashingtonin përbën tashmë një pasojë të drejtpërdrejtë dhe negative për vendin.
Sipas vlerësimit të tij, Prishtina zyrtare duhet të lëvizë me shpejtësi në sektorin e energjisë dhe në trajtimin e komunitetit serb, nëse synon të rindërtojë marrëdhëniet me administratën e presidentit Donald Trump.
Ai ka vënë në dukje në mënyrë të prerë se vëmendja e Uashingtonit zyrtar “nuk është e pafundme”.
“Për këtë arsye, konsideroj se është jetike të shfrytëzohen shanset që jepen dhe të mos humbet kohë e çmuar duke u menduar apo reflektuar gjatë, por përkundrazi, të synohet gjetja e pikave të përbashkëta për bashkëpunim dhe avancim,” u shpreh Hovenier.
Radio Evropa e Lirë: Ambasador Hovenier, Kosova po ndeshet sërish me pengesa për të ngritur institucione funksionale. Kush mban barrën kryesore të përgjegjësisë për këtë bllokadë?
Jeffrey Hovenier: E kam të vështirë të përcaktoj se kush ka fajin më të madh për ngërçin aktual. Ajo që do të dëshiroja të nënvizoja është se sa negativisht po ndikon kjo situatë te vetë qytetarët e Kosovës.
Kosova e ka të pamundur të lëvizë përpara me objektivat e saj kryesore strategjike për sa kohë udhëhiqet nga një qeveri në detyrë ose qëndron nën kërcënimin e zgjedhjeve të vazhdueshme.
Për pasojë, mendoj se përgjegjësia për këtë gjendje të krijuar është e shpërndarë në disa drejtime.
Nëse do të isha ende në rolin e ambasadorit të SHBA-së në Kosovë, do të bëja çdo përpjekje për t’i nxitur të gjithë krerët politikë – qoftë nga Vetëvendosje, PDK, LDK, AAK apo subjektet e tjera – që të gjenin një zgjidhje për hir të vendit dhe popullit.
Ata duhet ta formojnë sa më parë qeverinë e re, të zgjedhin presidentin dhe t’u ofrojnë Shteteve të Bashkuara, Bashkimit Evropian dhe partnerëve të tjerë një palë legjitime e të besueshme në bisedime.
Radio Evropa e Lirë: Po sugjeroni se në këtë pikë kërkohet një ndërhyrje nga faktori ndërkombëtar?
Jeffrey Hovenier: Shpresoj që një gjë e tillë të mos jetë e nevojshme. Kosova tashmë është një demokraci e konsoliduar. Kanë kaluar mjaft vite nga shpallja e pavarësisë, ndaj kjo situatë shërben si një provë për elitën politike: a mund t’i lënë anash interesat e ngushta partiake për të vepruar në interes të popullit të Kosovës? Unë besoj se po.
I njoh mirë politikanët atje dhe kam bindjen se i kanë të gjitha mundësitë për ta bërë këtë. Tani është momenti kyç që ta dëshmojnë.
“Përgjegjësia duhet të ndahet”
Radio Evropa e Lirë: Si e shihni refuzimin apo mëdyshjen e disa partive nga opozita për t’u bërë pjesë e ekzekutivit të ardhshëm? A kanë edhe ato pjesë në këtë krizë, apo barra i mbetet partisë që fitoi zgjedhjet?
Jeffrey Hovenier: Nuk dëshiroj të deklarohem se kush mban peshën më të madhe të fajit, sepse besoj që përgjegjësia duhet të ndahet mes palëve. Megjithatë, ajo që dua të përsëris është se Kosova po paguan një kosto të lartë në këtë moment, e cila nuk do të duhej të paguhej.
Të gjithë qytetarët do të ishin në një situatë shumë më të favorshme nëse politikanët do t’i tejkalonin disa nga mosmarrëveshjet e tyre të brendshme dhe të gjenin një rrugëtim të përbashkët përpara, për të mirën e shtetit.
Radio Evropa e Lirë: Siç e dimë, Kosova ka zhvilluar tri palë zgjedhje brenda një periudhe prej 18 muajsh. A mendoni se ky problem ka marrë përmasa strukturore, apo zgjedhjet e reja do të mund të zgjidhnin diçka nëse do të mbaheshin përsëri?
Jeffrey Hovenier: Është gjithnjë e ndërlikuar të bësh parashikime për proceset zgjedhore, por siç e përmendët edhe ju, janë mbajtur tri palë zgjedhje dhe ky cikël i pamundësisë për të ndërtuar një qeveri stabile apo për të zgjedhur presidentin po vazhdon.
Kjo gjendje ndikon keq në kapacitetin e Kosovës për të shtyrë përpara synimet e saj strategjike, siç janë përmirësimi i marrëdhënieve me SHBA-në, ecja para drejt BE-së, anëtarësimi në Këshillin e Evropës, përfaqësimi i interesave në dialogun me Serbinë dhe zhvillimi ekonomik.
Rrjedhimisht, ajo që mund të konstatoj është se partnerët kryesorë të Kosovës kërkojnë të shohin një bashkëbisedues të qëndrueshëm dhe serioz.
Tri procese zgjedhore brenda një viti e gjysmë, kërcënimi për zgjedhje të tjera dhe dështimi në formimin e qeverisë nuk e ndihmojnë Kosovën në realizimin e atyre që duhet të jenë prioritetet më të larta për popullin e saj.
“Marrëdhënia me administratën Trump nuk është në nivelin e dëshiruar”
Radio Evropa e Lirë: Sipas mendimit tuaj, cilat duhet të jenë prioritetet urgjente të Kosovës?
Jeffrey Hovenier: Le të ndalemi te disa prej tyre. Nuk përbën asnjë sekret që marrëdhënia me administratën e presidentit Donald Trump nuk gjendet në nivelin e duhur.
Dëshmia më e qartë për këtë është fakti se Dialogu Strategjik me Serbinë është planifikuar të nisë më 17 korrik në Uashington, ku ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriq, do të takohet me zëvendëssekretarin e Shtetit, Christopher Landau.
Nga ana tjetër, nuk ka pasur asnjë zhvillim sa i përket Dialogut Strategjik mes SHBA-së dhe Kosovës që nga pezullimi i tij në shtator të vitit të kaluar, i cili erdhi për shkak të pakënaqësive me disa vendime politike të kryeministrit të atëhershëm në detyrë, Albin Kurti. Kjo është një çështje që Kosova duhet ta trajtojë me patjetër.
Besoj se Kosova ka dëshirë të pozicionohet si një aleate e palëkundur e Shteteve të Bashkuara. Këtë qëndrim e kam dëgjuar nga të gjithë krerët politikë dhe ata e kanë thënë publikisht, madje edhe pas largimit tim.
Mirëpo, për ta arritur këtë, kërkohet pasja e një qeverie legjitime. Duhet të kesh politika të qarta, komunikim të vazhdueshëm dhe angazhim real. Dhe besoj se ata që janë sot në ekzekutiv do të deklaronin se po i bëjnë këto përpjekje.
Sidoqoftë, gjërat ndryshojnë kur ekziston rreziku i zgjedhjeve të reja, kur pozita e presidentit mbetet e pazgjedhur ose kur qeveria funksionon vetëm në detyrë. Për të ecur përpara nevojiten politika të plota qeveritare.
Një tjetër pikë është se Uashingtoni – kjo administratë e Trumpit – ka qenë shumë e qartë në kërkesën e saj që Kosova të bëhet pjesë e nismave amerikane për energjinë në Ballkanin Perëndimor, veçanërisht në kornizat e gazit të lëngshëm natyror (LNG).
Kjo çështje tashmë është shndërruar në një temë politike të brendshme në Kosovë. Unë e kuptoj këtë, por po flas si një vëzhgues i jashtëm, pasi nuk përfaqësoj më zyrtarisht Qeverinë e SHBA-së. Nëse Prishtina dëshiron lidhje më të ngushta me administratën aktuale amerikane, atëherë është në interesin e saj të gjejë një rrugë për t’iu përgjigjur kërkesave që vijnë nga Uashingtoni.
Dialogu Strategjik ofron një platformë të mirë për këtë, por nuk është e vetmja. Megjithatë, edhe për këtë duhet një qeveri funksionale që merr vendime përfundimtare për energjinë. Ky është një grup prioritetesh.
Tani le të shohim prioritetin evropian. Besoj se të gjithë ndajmë mendimin se e ardhmja e Kosovës është e lidhur me Evropën. Presim që Kosova të anëtarësohet në BE dhe ka ardhur koha që ky proces të lëvizë përpara.
Por, si mund të negociohet me Bashkimin Evropian kur nuk ke një qeveri të konsoliduar dhe funksionon me institucione të përkohshme? Është tejet e vështirë. Si mund të hartohen politika për t’iu përgjigjur kritereve të BE-së pa një qeveri me mandat të plotë? Si mund të adresohen fushat problematike të identifikuara në raportet e progresit?
Këto janë prioritetet për të cilat po flas. Dhe në fund, është dialogu mes Kosovës dhe Serbisë, i cili, për mirë apo për keq, nuk do të zhduket. BE-ja e lehtëson atë, por ai mbetet mekanizmi i vetëm për të arritur një lloj pranimi të ndërsjellë.
Shtetet e Bashkuara, si nën administratën Biden, ashtu edhe në administratat e mëparshme, kanë besuar se ky proces duhet të përmbylet me njohje reciproke. Por, si mund të përparohet dhe si mund të përmirësohen marrëdhëniet mes dy vendeve pa këtë dialog?
Përshtypja ime është se dialogu i udhëhequr nga BE-ja ka mbetur tërësisht i ngrirë. Kjo nuk vjen nga mungesa e dëshirës së bllokut evropian, por për shkak të qëndrimeve të Serbisë, ndryshimeve të shpeshta të qeverive dhe zgjedhjeve të vazhdueshme në Kosovë. Ka pasur shumë pak progres dhe kjo ndikon negativisht te qytetarët.
Këto janë prioritetet, por ekziston edhe një tjetër: rritja ekonomike. Çështjet e energjisë, punësimit apo investimeve menaxhohen më lehtë kur ekziston një qeveri e qëndrueshme, për të cilën dihet se do të ketë një mandat afatgjatë. Një qeveri me politika të qarta që ofron siguri për investitorët e huaj në Kosovë.
Sepse investitorët kanë nevojë të ndihen të sigurt për stabilitetin e vendit. Në fund të fundit, Kosova është një demokraci e konsoliduar.
Tani, nuk po flasim për një situatë të ngjashme me atë të viteve ’90. Nuk ka asnjë krahasim. Megjithatë, njerëzit e biznesit e shmangin pasigurinë.
Mjafton të shihni qëndrimet e Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë dhe kërkesat e saj: parashikueshmëri, transparencë dhe politika që ndihmojnë në tërheqjen e investimeve dhe zhvillimin ekonomik.
Prandaj, konsideroj se këto janë prioritete reale për çdo qeveri që do të dalë nga ky proces, dhe shpresoj që ajo të jetë në gjendje t’i trajtojë ato sa më shpejt.
Radio Evropa e Lirë: Në një deklaratë të fundit keni thënë se reputacioni i Kosovës në Uashington ka pësuar një “goditje të rëndë”. Me çfarë pasojash konkrete mund të përballet vendi nëse kjo gjendje nuk përmirësohet shpejt?
Jeffrey Hovenier: Siç e përmenda, këtë javë nis Dialogu Strategjik me Serbinë, ndërkohë që një proces i tillë me Kosovën aktualisht nuk ekziston.
Kjo për mua është diçka për të ardhur keq, si dhe një paraqitje jo e saktë e realitetit politik në rajon.
Kosova duhet të jetë në tryezë me SHBA-në po aq sa edhe Serbia, dhe ne do të kishim një agjendë krejtësisht ndryshe me Kosovën nga ajo që kemi me Serbinë.
Me Serbinë do të diskutojmë për investimet ruse dhe varësinë nga energjia ruse. Shpresoj të flasim edhe për demokracinë dhe të drejtat e njeriut. Gjithashtu, shpresoj të flitet pak edhe për Kosovën dhe për kërcënimet e bëra së fundmi nga një ministre, të cilat bien ndesh me gjuhën që qeveritë moderne e demokratike duhet të përdorin për fqinjët.
Me Kosovën, biseda jonë do të përqendrohej te prioritetet: si të konsolidohen arritjet demokratike, si të avancohet zhvillimi ekonomik që Kosova të mbetet burim stabiliteti dhe si të bashkëpunohet më tej.
Por, natyrisht, me administratën Trump do të zhvillohej edhe një bisedë me karakter transaksional, ku do të përfshiheshin projektet e LNG-së dhe çështjet e tjera të energjisë.
Prandaj, fakti që ky komunikim nuk po zhvillohet në formë të strukturuar përmes Dialogut Strategjik, përbën tashmë një pasojë negative për Kosovën.
Do të shtoja gjithashtu se, ndonëse ka njerëz të mirë që shërbejnë si ministra në detyrë, situata ndryshon kur ka një qeveri me mandat të plotë.
Për shembull, është më e lehtë për ministrin e Ekonomisë të jetë në kontakt me homologët amerikanë kur ata e dinë se ai person do të jetë në atë detyrë edhe për disa vite. E njëjta gjë vlen edhe për ministrin e Jashtëm dhe të tjerët.
Këto janë pasojat konkrete për të cilat po flas.
Mendoj se nuk është sekret që disa zyrtarë brenda administratës Trump janë ndier të sfiduar nga disa prej vendimeve që ka marrë herë pas herë kryeministri në detyrë, Kurti. Kjo është edhe arsyeja pse u pezullua Dialogu Strategjik.
Megjithatë, ai gëzon një mundësi të madhe për ta ripozicionuar këtë marrëdhënie dhe për të ecur përpara në partneritet me Shtetet e Bashkuara.
Dy gjëra për Kosovën
Radio Evropa e Lirë: Bazuar në përvojën tuaj, cilët janë hapat konkretë që duhet të ndërmarrë Kosova që të rifillojë Dialogu Strategjik? Çfarë kushtesh pret të shohë Uashingtoni?
Jeffrey Hovenier: Nuk mund të flas në emër të administratës Trump dhe as nuk do ta bëja një gjë të tillë. Nuk jam pjesë e diskutimeve të tyre, prandaj mund vetëm të spekuloj.
Besoj se ata do të donin të shihnin, kryesisht, dy gjëra.
E para, do të dëshironin një përgjigje pozitive ndaj kërkesës së tyre që Kosova të përfshihet në infrastrukturën më të gjerë rajonale të energjisë, veçanërisht në projektet e LNG-së.
Administrata Trump e ka bërë të qartë se ky është një prioritet i saj, prandaj mendoj se, nëse synohet ndërtimi i një marrëdhënieje të ngushtë me SHBA-në, do të ishte veprim i mençur t’i përgjigjeshit pozitivisht kësaj nisme.
Gjëja tjetër që do të shtoja është se kjo nuk lidhet vetëm me administratën Trump, por është një çështje që ka ekzistuar edhe në administratat e tjera amerikane ku kam shërbyer.
Kemi pasur pikëpamje të ndryshme me disa përfaqësues të Qeverisë aktuale të Kosovës, si dhe me Qeverinë Kurti në të kaluarën, lidhur me mënyrën më të mirë për t’i trajtuar çështjet e ndjeshme të komuniteteve joshumicë, veçanërisht të atij serb në Kosovë, si dhe çështjen e garantimit që Serbia të mos ushtrojë sovranitet jashtë kufijve të saj.
Kosova është një shtet sovran dhe duhet të jetë përgjegjëse për administrimin e saj brenda kufijve të vet. Por, njëkohësisht, duhet të tregohet e ndjeshme ndaj shqetësimeve të komunitetit serb dhe të gjejë mënyra që Serbia të ushtrojë të drejtën që ia jep Plani i Ahtisaarit për ta mbështetur atë komunitet, pa e cenuar sovranitetin e Kosovës.
Këto janë tema shumë të ndërlikuara dhe delikate. Aty u ndërpre Dialogu Strategjik, ose më saktë, aty u bazua vendimi që Qeveria amerikane mori vjeshtën e kaluar. Ai vendim lidhej posaçërisht me veprimet e ndërmarra nga autoritetet e Kosovës në këto çështje të ndjeshme, pa pasur, nga këndvështrimi amerikan, konsultime të mjaftueshme për të gjetur mënyra më pak shqetësuese për komunitetin serb.
Prandaj, Kosovës do t’i duhet të gjejë mënyra për t’i treguar Uashingtonit se ekzekutivi e kupton rëndësinë e kësaj çështjeje; se Kosova nuk do të heqë dorë nga sovraniteti i saj, por se do të punojë me SHBA-në dhe BE-në për të gjetur një rrugë të përbashkët.
Mendoj se këto janë dy shtyllat kryesore.
“Kosova rrezikon ta humbasë besimin”
Radio Evropa e Lirë: A do ta humbë Kosova besimin nëse dështon të veprojë?
Jeffrey Hovenier: Mendoj se po. Sërish, nuk mund të flas në emër të kësaj administrate, por nga sa shoh, ajo ka një qasje mjaft transaksionale dhe hapësira e saj e vëmendjes nuk është shumë e madhe.
Prandaj, konsideroj se është e rëndësishme të shfrytëzohen mundësitë që ofrohen dhe të mos humbet kohë me vonesa e reflektime të gjata, por të përpiqeni të gjeni fusha të përbashkëta bashkëpunimi dhe përparimi.
Radio Evropa e Lirë: Folëm për projektet e LNG-së. A mendoni se Kosova rrezikon ta humbasë këtë mundësi strategjike të energjisë me Shtetet e Bashkuara?
Jeffrey Hovenier: E kam të vështirë ta përcaktoj këtë pasi nuk jam ekspert i fushës. Ekspertët shohin se administrata Trump po sjell ndryshime të mëdha në infrastrukturën energjetike të Ballkanit Perëndimor.
Unë vetëm do të vija në dukje se, sa kuptoj unë, të gjithë fqinjët e Kosovës tashmë kanë arritur një mirëkuptim me SHBA-në që përfshin LNG-në amerikane si një element të infrastrukturës së tyre energjetike.
Prandaj, është e vështirë të kuptohet pse Kosova do të bënte përjashtim dhe pse kjo nuk do të kishte kuptim për të, kur ka kuptim për Greqinë, Maqedoninë e Veriut, Shqipërinë, Bosnje e Hercegovinën, Kroacinë dhe vendet e tjera.
Sërish, nuk kam ekspertizë në këtë fushë, por po shoh sinjalet politike, dhe ato janë shumë të qarta nga Uashingtoni.
Radio Evropa e Lirë: Mund të jetë e ndërlikuar për t’u thënë, por pse heziton Kurti sipas mendimit tuaj?
Jeffrey Hovenier: Gëzoj shumë respekt për kryeministrin Kurti. Megjithatë, gjatë viteve që kam punuar me të, kam mësuar të mos përpiqem kurrë t’i interpretoj vendimet që ai merr, sepse ai mendon në mënyrën e vet, shumë unike dhe të thellë. Prandaj, mendoj se kjo pyetje do të ishte më mirë t’i bëhej atij vetë.
Këshilla ime për të, po të isha ende atje, do të ishte: përfundoje procesin tënd të të menduarit dhe kthehu me ide konkrete, sepse vëmendja e Uashingtonit nuk zgjat përgjithmonë dhe ata po presin një përgjigje pozitive.
Mendoj se do të ishte në interesin tuaj të gjenit një mënyrë për të bashkëpunuar me Shtetet e Bashkuara në këtë çështje, të paktën me administratën Trump./lajmishqip.net
