Nga një aksident tragjik në moshën 17-vjeçare, te një betejë ligjore që nisi në vitin 2005 dhe vazhdon ende sot – rasti i z. Jashari është bërë simboli i mosefikasitetit të drejtësisë në Kosovë. Derisa Gjykata Kushtetuese ka konstatuar shkelje brutale të të drejtave të njeriut, ky rast shpërfaq një histori të rrallë qëndrese: njeriu që u detyrua të bëhet jurist i shkëlqyer për të kërkuar të drejtën që ia mohoi sistemi.
Kjo nuk është thjesht një “vonesë”. Kjo është një dënim me kohë. Në sistemin gjyqësor të Kosovës, një qytetar pret drejtësi prej dy dekadash. Jo dy muaj. Jo dy vjet. Plot dy dekada. Rasti i z. Jashari është prova se si në Kosovë, procedura shpesh nuk shërben si mjet për drejtësi, por si mjet për ta varrosur drejtësinë.
2002: Aksidenti që ndryshoi gjithçka
Në vitin 2002, z. Jashari ishte vetëm 17 vjeç – një i ri në prag të moshës madhore, me ëndrra dhe plane për jetën. Një kontakt me telat e tensionit të lartë të Korporatës Energjetike të Kosovës (KEK) i shkaktoi lëndime të tmerrshme trupore, duke i lënë pasoja të përhershme në shëndetin fizik dhe mendor. Tragjedia fizike ishte e rëndë, por ajo që erdhi më pas ishte edhe më e rëndë: tragjedia e shtetit dhe e sistemit që duhej ta mbronte.
2005: Padia që “u harrua” në sirtarë
Në vitin 2005, u dorëzua padia për kompensim dëmi në Gjykatën e atëhershme Komunale në Prishtinë (C.nr.928/05). Në çdo shtet normal, një rast i tillë, ku përfshihet një i mitur me lëndime të rënda, trajtohet me urgjencë. Në Kosovë, dosja u bë pluhur dhe koha u përdor si armë kundër të dëmtuarit. U deshën plot 14 vite pritje vetëm për aktgjykimin e parë në vitin 2019.
Gjatë kësaj kohe, ekspertizat mjekësore të kirurgjisë plastike, ortopedisë dhe psikiatrisë flisnin qartë për dhimbjet dhe kufizimet e përhershme, por gjykata “nuk gjente kohë” të merrej me këto. E vërteta ishte e thjeshtë: gjykata nuk e kishte prioritet njeriun.
“Ping-pong” institucional dhe ndërhyrja e Kushtetueses
Pas shkallës së parë, nisi teatri i zakonshëm i “ping-pongut” juridik: Apeli (AC.nr.1389/20), Supremja (REV nr.144/23), kthime në rigjykim dhe prishje vendimesh. Gjykatat humbën në llogaritje të rentës dhe formulave teknike, duke harruar se në mes ishte një jetë e njeriut.
Kur procesi u bë i pashpresë, z. Jashari iu drejtua Gjykatës Kushtetuese. Vendimi i fundit i kësaj Gjykate (Rasti KI192/25) ishte një “shuplakë” për sistemin e gjykatave të rregullta: u konstatua shkelje e Nenit 31 të Kushtetutës dhe Nenit 6 të KEDNJ-së për gjykim brenda afatit të arsyeshëm. Gjykata Kushtetuese u detyrua t’u vendosë afat gjykatave të rregullta që deri në mars 2026 ta zgjidhin përfundimisht rastin.
Kur qytetari zhvillohet dhe sistemi ngec: Juristi që mbron veten
Kjo është pjesa që e turpëron sistemin edhe më shumë, por që lartëson figurën e z. Jashari. Përkundër dhimbjeve fizike dhe betejës rraskapitëse me gjykatat, ai nuk u dorëzua. Ai nuk u thye nga vonesat e pafundme.
Në vend që të dorëzohej, ai zgjodhi të luftonte me dijen e tyre: studioi drejtësinë, përfundoi shkollimin dhe u bë një jurist i shkëlqyer. Sot, ai mban gradën Master i Shkencave Juridike dhe në shumicën e rasteve e mbron dhe e përfaqëson vetë rastin e tij nëpër seanca gjyqësore.
Nëse një i dëmtuar duhet të bëhet jurist profesional për të marrë një epilog pas 20 vitesh, ky është dështimi më i madh i shtetit. Kjo është tabloja reale: Qytetari rritet e mëson ligjin, ndërsa gjykata plaket duke harruar detyrën e saj primare.
2026: Testi i fundit
Tani që jemi në prag të afatit të vendosur nga Kushtetuesja (mars 2026), pyetja mbetet: A do ta mbyllë Gjykata Themelore këtë ritual zvarritjeje? Ky rast nuk është më thjesht “një lëndë”, por simboli i mosndëshkueshmërisë së vonesës në Kosovë.
Drejtësia e vonuar është drejtësi e mohuar. Dhe në historinë e z. Jashari, veprimet e gjykatave nuk kanë qenë thjesht të ngadalta – ato kanë qenë në shkelje flagrante të të drejtave të njeriut të garantuara me Kushtetutë dhe Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut.