Shkruan: Demir Reshiti
Ka udhëtime që bëhen për të parë vende të reja, dhe ka udhëtime që bëhen për të kuptuar njerëzit. Udhëtimi im në Ebensee, në Austrinë e Epërme, ishte i dyti.
Ka festa që shihen, dhe ka festa që përjetohen. Karnavali tradicional Fetzenzug në Ebensee, në zemër të Austrisë së Epërme, ishte nga ato përvoja që nuk mbeten vetëm në kujtesë – ato depërtojnë në ndjesi, në frymëmarrje, në vetë ritmin e zemrës.
Më 16 shkurt 2026, bashkë me tim bir Rilindin, mbërritëm në një qytet që dukej i qetë, pothuaj meditativ, buzë liqenit të tij të kristaltë. Por nën atë qetësi dimërore, ndjehej një puls i fshehtë – një pritje kolektive për diçka që po afrohej. Papritur, nga larg u dëgjua muzika e bandës frymore – një tingull solemn dhe njëkohësisht lozonjar, që dukej sikur vinte nga një kohë tjetër.
Dhe pastaj si një perde që hapet në teatër, filloi Fetzenzug-u.
Figura të maskuara, me kapele të mëdha të stolisura me lule shumëngjyrëshe, lodra, simbole dhe objekte të çuditshme, marshonin me një dinjitet teatral. Çdo hap i tyre ishte një përzierje ironie dhe krenarie. Maskat fshihnin fytyrat, por zbulonin shpirtin e një tradite që jeton prej më shumë se një shekulli. Ishte sikur historia vetë kishte dalë në rrugë për të ecur mes njerëzve.
Rrugët nisën të mbusheshin me figura të maskuara, të veshura me kostume që nuk ishin thjesht veshje – ishin deklarata artistike. Kapele të mëdha, të mbuluara me lule shumëngjyrëshe, lodra, figura satirike, objekte simbolike – secila duke treguar një histori.
Ajri ishte i mbushur me të qeshura, me muzikë dhe me një liri të padukshme që vetëm festat autentike mund ta krijojnë. Në atë çast, kuptova se ky nuk ishte një spektakël për turistët. Ishte një ritual i komunitetit, një kujtesë kolektive, një mënyrë për të sfiduar seriozitetin e jetës përmes humorit dhe simbolikës.
Në këtë univers ngjyrash dhe tingujsh, udhërrëfyesi ynë ishte miku im i kahershëm, Lulzim Fejzullahi.
Me Lulin më lidh një miqësi që ka lindur dymbëdhjetë vite më parë, kur ishte mysafir në emisionin tim radiofonik. Njëzetekatër vite më parë, Lulin e jeta e kishte sjellë në këtë qytet austriak, ku tashmë nuk është thjesht një emigrant – por një histori suksesi.
Nga një djalë i ri që kishte nisur punën si pjatalarës, ai ishte shndërruar në një sipërmarrës të respektuar, menaxher restorantesh dhe hotelesh në Gmunden dhe Ebensee. Por ajo që të bënte më shumë përshtypje nuk ishte suksesi i tij material – ishte mënyra si e kishte fituar respektin e njerëzve.
Historia e tij është histori emigrimi, por jo viktimizimi. Ai e nisi nga puna më e thjeshtë – si pjatalarës – dhe me përkushtim, disiplinë dhe vizion arriti të menaxhojë disa biznese hotelerie në Ebensee dhe Gmunden. Por suksesi i tij nuk matet vetëm me ndërtesa apo bilance financiare. Matet me respektin që gëzon.
Kudo që kalonim, njerëzit e përshëndesnin me një ngrohtësi të sinqertë. Në sytë e tyre nuk kishte vetëm mirësjellje – kishte vlerësim. Ai ishte bërë pjesë e këtij vendi, pa e humbur kurrë shpirtin e vendlindjes.
Ky respekt e kishte çuar edhe në role publike: këshilltar komunal, gjyqtar porotë dhe një personalitet i njohur, i përfshirë në botime prestigjioze për figurat e rëndësishme në hapësirën gjermanofolëse, përkrah emrave të mëdhenj si Angela Merkel nga Gjermania dhe liderëve të tjerë evropianë.
Por mbi të gjitha, ai kishte mbetur Luli – miku i thjeshtë, mikpritësi bujar. Vlera më e madhe e Lulit u shfaq në mënyrën si na e shpjegonte traditën e Fetzenzug-ut. Ai fliste me një lloj krenarie të përmbajtur, sikur të ishte njëkohësisht mikpritës dhe ambasador i kulturës lokale.
“Ky nuk është spektakël turistik,” na tha. “Është traditë që ruhet me zemër.”
Dhe vërtet ashtu ishte.
Kur ra terri dhe temperatura zbriti, dritat e qytetit u pasqyruan në liqen si yje të shpërndarë mbi ujë. Ne u zhvendosëm në picerinë e tij buzë liqenit, aty ku aroma e brumit të pjekur përzihej me freskinë e ujit dhe me dritat që fillonin të ndizeshin një nga një. Më pas na ftoi në restorantin e tij në Gmunden, një vend me histori shekullore, ku çdo mur dukej se ruante rrëfime të kohëve të shkuara. Restoranti i tij ishte i vendosur në një ambient me histori shekullore, në katin përdhes të objektit të kuvendit komunal.
Edhe Gmundeni atë mbrëmje, vazhdonte të jetonte në ritmin e karnavalit. Kryetari i komunës, Stefan Kraph, kishte organizuar një pritje festive për personalitetet e qytetit. Ishte një natë ku hierarkitë shuheshin pas maskave, dhe njerëzit bëheshin thjesht pjesë e një gëzimi të përbashkët. Luli na propozoi t’ia bëjmë një vizitë kryetarit në ambientet e tij të punës. Mirëseardhja që na e dëshiroi kryetari në atë ambient pune e cila u kishte mbijetuar shekujve (e ndërtuar në shekullin XVI), na la mbresa të veçanta. Madje z. Kraph na ftoi që të jemi mysafirët e tij në atë mbrëmje të veçantë.
Edhe pse koha nuk na lejoi të qëndronim gjatë, pritja që na u bë ishte e përzemërt dhe e sinqertë. Në çdo hap ndjehej se Luli kishte ndërtuar jo vetëm biznese, por ura – ura mes kulturave, mes shqiptarëve dhe austriakëve, mes traditës dhe modernitetit.
Kur u nisëm për t’u kthyer në Gjermani, nata kishte mbuluar liqenin me një heshtje të butë. Dritat pasqyroheshin në ujë si kujtime që nuk donin të shuheshin. Ndërkohë që makina rrëshqiste në heshtjen e natës, mendova për maskat e karnavalit. Për faktin se ndonjëherë, për ta kuptuar më mirë një shoqëri, duhet ta shohësh në momentin kur ajo zgjedh të qeshë me veten.
Pesë orët që kaluam në Ebensee dhe Gmunden më dukeshin si pesë minuta.
Dhe mendova përsëri për Lulin. Për një shqiptar që nuk u mjaftua të jetojë në mërgim, por zgjodhi të bëhet pjesë e vendit ku jeton. Që nuk u fsheh pas identitetit të tij, por e bëri atë vlerë. Dhe ja, kështu ndërtohet respekti – me punë, me dinjitet dhe me zemër.”
Sepse në fund, mbi maskat dhe mbi muzikën, ajo që mbetet janë njerëzit.
